Tim Đập Nhanh, Hồi Hộp Nhưng Tim Không Có Bệnh: Nguyên Nhân Là Gì?

“Thầy ơi, dạo này tim em cứ đập nhanh lắm. Có lúc đang ngồi yên mà tự nhiên đánh trống ngực thình thịch, hồi hộp, khó chịu, cứ tưởng có chuyện gì với trái tim. Nhưng đo điện tim rồi, siêu âm tim rồi, xét nghiệm cũng làm rồi. Bác sĩ bảo tim không có vấn đề gì nghiêm trọng. Nhưng em vẫn cứ hồi hộp, càng để ý càng thấy sợ.”

Đây mới là cái khó chịu của tình trạng này. Cảm giác hồi hộp là có thật, tim đập nhanh là có thật, nhưng không phải cứ có cảm giác tim đập nhanh là tim đang mắc một bệnh lý nguy hiểm. Và ngược lại, việc một lần điện tim bình thường cũng không có nghĩa là mọi nguyên nhân đều đã được loại trừ, bởi một số rối loạn nhịp xảy ra từng cơn có thể không xuất hiện đúng lúc mình làm điện tim. Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm đau ngực, ngất, khó thở nhiều, choáng váng… thì vẫn cần được bác sĩ tim mạch đánh giá đầy đủ, có thể cần theo dõi điện tim kéo dài như Holter 24 giờ tùy trường hợp.
Nhưng khi những nguyên nhân nguy hiểm đã được kiểm tra và loại trừ, tôi thường không dừng câu chuyện ở “trái tim”.

Tôi sẽ hỏi người bệnh những chuyện nghe có vẻ chẳng liên quan đến tim: “Dạo này em ngủ mấy giờ? Có thức khuya không? Cà phê uống mấy ly? Công việc có căng không? Có hay suy nghĩ nhiều không? Ăn uống thế nào? Có đầy bụng, khó tiêu không? Người có mệt không? Có lúc nào nằm xuống là bắt đầu cảm nhận rõ từng nhịp tim không?”

Bởi vì trong Y học cổ truyền, Tâm không phải một cái máy hoạt động độc lập trong lồng ngực. Tâm chủ huyết mạch, nhưng hoạt động của Tâm còn liên quan đến Khí, Huyết, Âm, Dương và sự phối hợp của nhiều tạng phủ khác. Một người thiếu ngủ thường xuyên, làm việc quá sức, ăn uống thất thường, tinh thần căng thẳng kéo dài… thì cơ thể có thể xuất hiện những biểu hiện rất thật như hồi hộp, bồn chồn, tim đập nhanh, khó thở, mệt mỏi.

Khi Tâm khí, Tâm huyết không đủ, chỉ cần làm việc nhiều một chút đã mệt, hồi hộp, ngủ không sâu. Có người căng thẳng kéo dài, suy nghĩ nhiều, dễ cáu, ngực tức, tim đập nhanh – khi đó cần nhìn đến mối liên hệ giữa Can khí và Tâm thần. Có người ăn uống kém, bụng đầy, người nặng nề, nhiều đờm, ngực khó chịu; Đông Y có thể quy về tình trạng đàm thấp trở trệ. Cũng có người sau một thời gian dài mất ngủ, lao lực, cơ thể suy yếu, xuất hiện những biểu hiện thuộc về âm huyết hoặc âm dương mất cân bằng.

Cho nên cùng là một câu “Thầy ơi, tim em đập nhanh”, nhưng không phải ai cũng dùng cùng một cách điều trị.

Đông y cũng không có chuyện nghe người bệnh nói “hồi hộp” là lập tức cho một bài thuốc an thần, hay nghe “tim nhanh” là tìm một vị thuốc làm tim chậm lại. Cái cần tìm là vì sao cơ thể lại xuất hiện biểu hiện đó. Là khí huyết chưa đủ? Là tâm thần không được nuôi dưỡng? Là căng thẳng lâu ngày? Là đàm thấp? Là mất ngủ? Hay còn một vấn đề khác cần được khám và theo dõi?

Có một điều tôi rất hay nói với người bệnh: đừng vì khám tim không ra bệnh mà nghĩ “chắc mình tưởng tượng ra”. Cảm giác hồi hộp không phải là chuyện người bệnh tự nghĩ rồi tự sợ. Nhưng cũng đừng vì tim đập nhanh mà ngày nào cũng ngồi đếm từng nhịp tim, lên mạng tìm bệnh, càng đọc càng lo, càng lo thì tim càng đập nhanh… rồi lại càng sợ. Trái tim lúc đó thành ra giống một anh nhân viên bị sếp nhìn chằm chằm cả ngày: “Đập nhanh không? Sao nhanh vậy? Có gì bất thường không?” – bị hỏi hoài thì ai mà không hồi hộp!

Với những trường hợp đã được đánh giá tim mạch phù hợp và chưa phát hiện bệnh lý nguy hiểm, điều trị theo Y học cổ truyền thường hướng đến việc điều chỉnh lại trạng thái toàn thân và thể bệnh cụ thể của từng người, kết hợp với ngủ nghỉ, dinh dưỡng, vận động và kiểm soát các yếu tố kích thích như caffeine, stress… chứ không chỉ chăm chăm “sửa” một con số nhịp tim.
Và tôi nghĩ đây cũng là một điều khá thú vị: đôi khi trái tim chỉ đang nói hộ cơ thể rằng nó đã mệt. Nó nói bằng những nhịp đập mà chúng ta cảm nhận rất rõ, trong khi nguyên nhân phía sau có thể nằm ở giấc ngủ, tinh thần, khí huyết, tiêu hóa hay cách mình đã sống trong một thời gian dài.

Nhưng nhớ giúp tôi một điều: “không phát hiện bệnh tim” không đồng nghĩa với “không cần quan tâm”. Hồi hộp, tim đập nhanh kéo dài hoặc tái diễn vẫn nên được đánh giá đúng nguyên nhân. Đặc biệt nếu có đau ngực, ngất, khó thở nhiều, choáng hoặc triệu chứng xuất hiện dữ dội, bất thường thì không nên tự điều trị bằng Đông y hay bất kỳ phương pháp nào mà cần đi khám ngay.
Chăm sóc một trái tim, là chăm cả con người đang sở hữu trái tim ấy.
Duy tôi.
Phạm Anh Duy – Thầy Thuốc Đông Y